Từ tennis xe lăn đến một định nghĩa khác về bình đẳng
Năm 13 tuổi, cuộc đời Shiori Funamizu thay đổi sau một tai nạn trên biển khiến cô bị tổn thương tủy sống và phải sử dụng xe lăn.
Trong giai đoạn đầu, cô phải làm quen với một cuộc sống hoàn toàn khác. Gia đình đưa Funamizu đến với thể thao dành cho người khuyết tật, và hình ảnh của huyền thoại tennis xe lăn Nhật Bản Shingo Kunieda đã trở thành một trong những nguồn cảm hứng để cô thử sức với môn thể thao này.
Ban đầu, tennis xe lăn với Funamizu đơn giản chỉ là một phương tiện để thích nghi với cuộc sống mới.
“Tôi bắt đầu chơi tennis xe lăn đơn thuần để làm quen với cuộc sống trên xe lăn. Nhưng rồi tôi thấy vui và muốn thử sức nhiều hơn.”
Funamizu thực sự đã tiến rất xa.
Cô từng đại diện Nhật Bản ở cấp độ trẻ tại World Team Cup, sau đó bước vào hệ thống thi đấu quốc tế, vươn lên hạng 13 thế giới ở tennis xe lăn và thi đấu ở cấp độ Grand Slam. Mục tiêu tiếp theo của cô là hướng tới cơ hội đại diện Nhật Bản tại Paralympic Tokyo, trước khi đại dịch COVID-19 làm gián đoạn con đường đó.
Nhưng sau tennis xe lăn, Funamizu tìm thấy một môn thể thao khác.
Và pickleball mang đến cho cô một khái niệm về sự bình đẳng mà cô chưa từng trải nghiệm theo cách tương tự.
Pickleball xuất hiện từ một chuyến đi Hawaii
Funamizu lần đầu nghe đến pickleball một cách khá tình cờ.
Trong một chương trình du học tại Mỹ về kinh doanh thể thao năm 2022, một người ngồi cạnh cô trên chuyến bay nhắc đến pickleball. Cô khi đó gần như không biết gì về môn thể thao này, dù sau đó từng nhìn thấy người chơi pickleball tại New York.
Phải đến năm 2024, Funamizu mới thực sự cầm cây vợt pickleball đầu tiên.
Trong một chuyến du lịch cùng gia đình tới Hawaii, cô ở tại Turtle Bay Resort trên đảo Oahu, nơi có sẵn sân pickleball. Gia đình cùng chơi thử, sau đó tiếp tục ra các sân công cộng ở Honolulu.
Lần này, Funamizu nhận ra một điều đặc biệt.
“Chơi pickleball khiến tôi nhận ra rằng mình có thể cạnh tranh một cách bình đẳng.”
Sân nhỏ hơn, giao bóng dưới tay và đặc biệt là cấu trúc đánh đôi khiến bài toán thể chất khác đi đáng kể so với tennis.
Trong tennis xe lăn, khi thi đấu với người không khuyết tật, Funamizu đôi khi cảm nhận rõ sự chênh lệch. Kích thước sân lớn cùng tốc độ của những cú đánh mạnh khiến việc di chuyển và phục hồi vị trí từ tư thế ngồi trở nên khó khăn hơn.
Thậm chí, cô có thể cảm nhận đối thủ đang chủ động giảm lực hoặc điều chỉnh cách chơi.
Nhưng đó không phải kiểu hòa nhập mà Funamizu tìm kiếm.
Cô không muốn người ở phía bên kia lưới phải nghĩ rằng họ cần đánh nhẹ hơn.
Cô muốn đối thủ thực sự cố gắng đánh bại mình.
Không phải phiên bản tennis xe lăn khác
Trở về Nhật Bản, Funamizu bắt đầu tìm nơi để tiếp tục chơi pickleball.
Cô có cơ hội làm quen với môn thể thao này tại Matsudo Tennis Club, nơi Yonex cung cấp vợt và hướng dẫn, trước khi gia nhập một nhóm pickleball ở Kamagaya.
Kinh nghiệm tennis xe lăn giúp Funamizu có nền tảng tốt về các môn thể thao dùng vợt. Nhưng pickleball nhanh chóng cho cô thấy đây không phải tennis được chơi trên một sân nhỏ hơn.
Chiến thuật hoàn toàn khác.
Trong tennis, Funamizu thường sử dụng lob để tạo thêm thời gian và khoảng trống, giúp cô có thể di chuyển xe lăn và chuẩn bị cho cú đánh tiếp theo.
Nhưng pickleball không phải lúc nào cũng cho cô khoảng thời gian đó.
“Bạn không có thời gian để tạo khoảng trống bằng những cú lob. Nó thiên về việc giành thế chủ động hơn.”
Khu vực non-volley zone cũng tạo ra một bài toán mới. Nếu di chuyển quá gần phía trước, cô có thể không đủ thời gian để lùi lại khi đối phương đưa bóng thấp và nhanh về phía mình.
Tuy nhiên, pickleball cũng mang đến những lợi thế.
Kinh nghiệm trong các pha bóng cự ly gần của tennis xe lăn có thể chuyển hóa khá tốt. Vị trí ngồi thấp cũng giúp Funamizu giảm bớt một số vấn đề thường gặp trước những cú đánh trên cao trong tennis.
Vì thế, Funamizu không đơn giản tìm kiếm một phiên bản dành cho xe lăn của một môn thể thao đã biết.
Cô đang học pickleball thực sự.
“Trên sân, tôi chỉ là một người chơi”
Có lẽ đây là điều khiến câu chuyện của Funamizu trở nên đặc biệt nhất.
Với cô, giá trị lớn của pickleball không chỉ nằm ở kích thước sân hay luật chơi, mà ở khoảnh khắc ranh giới giữa vận động viên sử dụng xe lăn và người chơi không khuyết tật bắt đầu mờ đi.
“Khi ở trên sân, tôi có thể quên rằng mình đang ngồi xe lăn. Tôi chỉ là một người chơi đang thi đấu với những đối thủ không khuyết tật.”
Điều đó cũng có nghĩa đối thủ không cần phải nhường cô.
Họ tấn công.
Họ nhắm vào cô.
Họ cố gắng giành chiến thắng.
Với Funamizu, đó không phải là sự thiếu hòa nhập.
Đó chính là dấu hiệu của hòa nhập.
Tất nhiên, vẫn tồn tại những khác biệt về thể chất. Vị trí ngồi thấp khiến quỹ đạo bóng đến với cô thay đổi, và sau một số tình huống suýt bị bóng đánh trúng, Funamizu đã sử dụng kính bảo vệ khi thi đấu.
Nhưng cô không muốn môi trường cạnh tranh bị làm loãng đi.
Cô muốn được thi đấu.
Từ người chơi thành người xây dựng phong trào para pickleball Nhật Bản
Para pickleball tại Nhật Bản vẫn đang ở giai đoạn đầu, nhưng Funamizu đã nhanh chóng chuyển từ một người chơi thành người tổ chức và thúc đẩy phong trào.
Cô hiện thi đấu pickleball thường xuyên, trong đó có cả những trận đấu cùng người chơi không khuyết tật, đồng thời tìm cách tạo thêm cơ hội cho các vận động viên sử dụng xe lăn.
Tháng 1/2025, Japan Para Pickleball Association được thành lập và Funamizu giữ vai trò đại diện điều hành.
Định hướng của tổ chức này tương đồng với quan điểm của chính Funamizu: xây dựng một cộng đồng vượt qua những ranh giới về khuyết tật, tuổi tác và giới tính, thay vì biến para pickleball thành một hệ thống hoàn toàn tách biệt.
Đến tháng 2/2026, Funamizu tiếp tục tham gia giảng dạy tại một buổi tập huấn para pickleball ở Ibaraki, giới thiệu cho huấn luyện viên và người tham gia về thiết bị, luật chơi, cách sử dụng xe lăn cũng như những yếu tố cần lưu ý khi hướng dẫn người chơi xe lăn.
Nhưng để xây dựng một con đường thi đấu quốc tế, Nhật Bản còn đối mặt với những rào cản rất thực tế.
Chi phí di chuyển cao. Cơ hội tài trợ cho wheelchair pickleball vẫn hạn chế. Funamizu hướng tới Mỹ, nơi các giải đấu dành cho người chơi xe lăn đang dần hình thành một hệ thống cạnh tranh rõ ràng hơn.
Ở châu Á, những cuộc gặp gỡ quốc tế với các vận động viên từ những quốc gia khác cũng giúp người chơi xe lăn Nhật Bản bắt đầu hình dung về một con đường thi đấu rộng hơn.
Trong bối cảnh đó, mối quan hệ của Funamizu với công ty về giải pháp di chuyển KINTO cũng trở nên đáng chú ý. Với một vận động viên sử dụng xe lăn, việc di chuyển không chỉ là câu chuyện hậu cần mà có thể trở thành một rào cản trực tiếp đối với khả năng tập luyện, thi đấu và tham dự các giải đấu xa nhà.
Một môn thể thao vẫn đang tìm chỗ đứng tại Nhật Bản
Tham vọng của Funamizu không chỉ nằm ở kết quả cá nhân.
Pickleball tại Nhật Bản hiện vẫn được chơi nhiều trong các nhà thi đấu trường học và trung tâm cộng đồng, thường phải chia sẻ không gian với badminton, bóng rổ hay bóng chuyền. Những sân pickleball chuyên biệt vẫn còn tương đối ít, dù hệ thống cơ sở vật chất đang bắt đầu thay đổi.
Một ví dụ là PICKLR TOKYO TOYOSU đã mở với bảy sân trong nhà chuyên biệt vào tháng 9, cho thấy Nhật Bản đang dần hình thành thêm những không gian dành riêng cho pickleball bên cạnh mô hình sử dụng nhà thi đấu đa năng truyền thống.
Tuy nhiên, Funamizu cũng nhìn thấy cơ hội ngay trong hệ thống nhà thi đấu hiện có.
Những đường sân badminton tại các cơ sở thể thao Nhật Bản có thể trở thành nền tảng thuận lợi để tổ chức pickleball. Trường học cũng có thể phát triển các câu lạc bộ trẻ và hệ thống thi đấu bài bản hơn.
Các cộng đồng doanh nghiệp cũng đang trở thành một phần của hệ sinh thái này thông qua những câu lạc bộ pickleball nội bộ và các sự kiện giao lưu giữa doanh nghiệp.
“Pickleball đang được sử dụng như một công cụ để xây dựng cộng đồng.”
Với Funamizu, đó không chỉ là một khẩu hiệu.
Cuối tuần của cô có thể được lấp đầy bằng các buổi tập và giải đấu pickleball bên cạnh công việc và những hoạt động thể thao khác.
Cô không chỉ đang thử thêm một môn thể thao.
Cô đang góp phần xây dựng một môn thể thao.
Hòa nhập nhưng không tách biệt
Đây có lẽ là phần đáng chú ý nhất trong tầm nhìn của Shiori Funamizu.
Một hướng phát triển tự nhiên của wheelchair pickleball là xây dựng thêm các nội dung dành riêng cho người chơi xe lăn, tăng số lượng người tham gia và từng bước hình thành một hệ thống thi đấu lớn hơn.
Những cơ hội đó vẫn rất quan trọng.
Tại Mỹ, wheelchair pickleball đã đạt một cột mốc đáng chú ý trong năm nay khi hơn 90 vận động viên tham dự giải vô địch quốc gia dành riêng cho người chơi xe lăn đầu tiên được USA Pickleball công nhận.
Funamizu cũng muốn có những sân chơi riêng cho vận động viên xe lăn.
Nhưng cô không muốn họ chỉ được thi đấu ở đó.
“Tôi muốn tiếp tục tiến bộ ở các nội dung dành cho người chơi không khuyết tật.”
Đó là một cách định nghĩa khác về hòa nhập: không phải xóa bỏ các nội dung dành riêng cho người khuyết tật, mà tạo ra khả năng để họ bước qua ranh giới đó khi đủ điều kiện và mong muốn.
Funamizu cũng hình dung một tương lai xa hơn, nơi pickleball có thể góp mặt tại Olympic và từ đó mở ra con đường hướng tới Paralympic.
Đó vẫn là một mục tiêu còn khá xa.
Trước mắt, bài toán thực tế hơn là tạo cơ hội để người khuyết tật tiếp cận pickleball, xây dựng cơ sở vật chất phù hợp và giảm những rào cản về di chuyển khiến vận động viên khó tham gia các giải đấu.
Pickleball không thể xóa bỏ tất cả những rào cản ấy.
Nhưng theo Funamizu, sân đấu nhỏ hơn và khả năng thích nghi của môn thể thao có thể giúp loại bỏ một phần trong số đó.
Ở tuổi 25, Funamizu đã đi qua một hành trình đáng kể.
Tennis xe lăn đưa cô đến với thể thao đỉnh cao sau khi một tai nạn làm thay đổi cuộc đời. Nó đưa cô tới các giải đấu quốc tế, Grand Slam và vị trí số 13 thế giới.
Nhưng pickleball mang đến cho cô một điều khác.
Không phải một sân đấu dễ hơn.
Mà là một sân đấu bình đẳng hơn.
Và khi Shiori Funamizu lăn xe vào sân, đó chính xác là cách cô muốn được nhìn nhận.