Khi mục tiêu không nằm ở cú đánh
Một đứa trẻ đứng giữa sân đấu tạm thời ở Rondonópolis, Brazil, trên tay cầm một cây vợt pickleball. Những chiếc nón màu đánh dấu vị trí trên sàn, vòng tròn trở thành mục tiêu, trong khi một đứa trẻ khác chờ đến lượt.
Thoạt nhìn, đây có vẻ chỉ là một buổi học pickleball dành cho trẻ em.
Nhưng cú đánh bóng đôi khi không phải điều quan trọng nhất mà đứa trẻ học được trong buổi tập hôm đó.
Đó có thể là học cách chờ đến lượt mà không bỏ đi. Là biết yêu cầu người khác đưa bóng thay vì tự lấy. Là làm theo một hướng dẫn, tự đưa ra lựa chọn, chấp nhận một lần đánh hỏng hoặc duy trì sự tham gia khi xung quanh còn nhiều người khác.
Một cú thuận tay, trong trường hợp này, có thể chỉ là phương tiện để một điều khác xảy ra.
Tại Rondonópolis, thành phố thuộc bang Mato Grosso, miền Trung - Tây Brazil, các chuyên gia đang khai thác pickleball theo một cách khác với mục tiêu thông thường của thể thao. Chuyên gia giáo dục thể chất và trị liệu tâm vận động Geanne Marques, thông qua MoviMente, đang sử dụng những hoạt động pickleball được điều chỉnh cho trẻ em và thanh thiếu niên trong các môi trường trị liệu, giáo dục, thể thao và cộng đồng.
Câu hỏi đứng sau cách tiếp cận này rất đơn giản nhưng làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn về một buổi chơi:
Khi đặt cây vợt vào tay một đứa trẻ, chúng ta thực sự muốn phát triển điều gì?
Từ phối hợp tay mắt đến khả năng tự chủ
Những lợi ích thể chất của pickleball khá dễ nhận thấy.
Người chơi phải quan sát bóng đang di chuyển, phán đoán khoảng cách và tốc độ, điều chỉnh vị trí cơ thể rồi phối hợp cây vợt với quỹ đạo của bóng. Thăng bằng, nhận thức không gian, khả năng lập kế hoạch vận động và phối hợp tay - mắt đều có thể được đưa vào cùng một hoạt động.
Nhưng trong phương pháp tâm vận động, chuyển động không được xem như một kỹ năng tách biệt. Nó được đặt trong mối quan hệ với nhận thức, cảm xúc và khả năng tương tác xã hội.
Vì thế, một buổi pickleball không nhất thiết phải bắt đầu bằng câu hỏi: “Làm thế nào để trẻ đánh bóng đúng kỹ thuật?”
Câu hỏi có thể là: “Trẻ đang cần điều gì để trở nên tự chủ hơn và có thể tham gia tốt hơn vào cuộc sống hằng ngày?”
Với một trẻ, thử thách có thể là phối hợp vợt và bóng.
Với một trẻ khác, thành công có thể chỉ đơn giản là đứng chờ đến lượt. Một em khác có thể đang học cách nói ra lựa chọn, yêu cầu bóng, gọi đồng đội hoặc hiểu một chỉ dẫn.
Cũng có những kỹ năng khó nhìn thấy hơn nhưng rất quan trọng trong bất kỳ môi trường thể thao nào: mắc lỗi mà không bị quá tải cảm xúc, tiếp tục tham gia khi nhiệm vụ trở nên khó khăn, chia sẻ không gian, tuân thủ quy tắc và đưa ra quyết định khi có nhiều yếu tố diễn ra cùng lúc.
Môn thể thao không thay đổi. Nhưng mục đích của nó đã thay đổi.
Vì sao pickleball phù hợp với cách tiếp cận này?
Có rất nhiều môn thể thao yêu cầu vận động, phối hợp và tương tác. Vậy tại sao lại là pickleball?
Một phần câu trả lời nằm ở khả năng điều chỉnh.
Khoảng cách giữa người chơi có thể được rút ngắn. Tốc độ bóng có thể giảm. Khu vực chơi có thể thay đổi. Luật có thể được đơn giản hóa. Thiết bị, thời lượng buổi tập, mức độ kích thích và lượng hỗ trợ dành cho người tham gia đều có thể điều chỉnh theo từng cá nhân.
Không ai bắt buộc phải bắt đầu bằng một trận đấu 11 điểm trên sân tiêu chuẩn.
Một đứa trẻ có thể bắt đầu chỉ với một quả bóng, một cây vợt và một nhiệm vụ vừa sức.
Chính sự linh hoạt này cho phép người hướng dẫn bắt đầu từ những gì trẻ đã có thể làm, sau đó từng bước nâng mức độ thử thách, thay vì yêu cầu trẻ phải thích nghi ngay với phiên bản hoàn chỉnh của môn thể thao.
Adriane Didyk, chuyên gia tâm vận động, nhà tâm lý giáo dục và giám đốc Espaço PsicoBrincar, nhìn thấy ở pickleball một cây cầu nối giữa trị liệu tâm vận động và trải nghiệm thể thao trong đời sống thực. Theo bà, sự kết hợp giữa nhiều yêu cầu về vận động, nhận thức, những quy tắc tương đối đơn giản và tính chất vui chơi khiến pickleball có thể được điều chỉnh thành một hoạt động nhiều lớp.
Một đứa trẻ khó chờ đợi sẽ có nhiều cơ hội để đứng lại khi người khác tham gia.
Giao tiếp trở thành một phần tự nhiên của hoạt động vì trẻ phải hỏi, trả lời, lựa chọn hoặc gọi người khác.
Kỹ năng vận động vẫn được rèn luyện, nhưng không còn tồn tại riêng lẻ. Chúng diễn ra cùng lúc với những yêu cầu về nhận thức và xã hội.
Buổi tập vì thế trở thành một trải nghiệm, thay vì chỉ là chuỗi bài tập riêng biệt.
Cây vợt mà Lara muốn có cho riêng mình
Một trong những câu chuyện đáng chú ý nhất tại Rondonópolis là Lara, một thiếu nữ 16 tuổi mắc chứng tự kỷ.
Theo mẹ của Lara, Gislaine Marcucci, cô bé bắt đầu trị liệu từ năm hai tuổi rưỡi và từng thử qua nhiều phương pháp trị liệu cũng như môn thể thao khác nhau. Vấn đề không nằm ở việc Lara không thể tham gia, mà là rất khó để duy trì sự hứng thú của cô bé trong thời gian dài.
Rồi pickleball xuất hiện.
Lara bắt đầu tham gia chủ động hơn và tìm thấy ở môn thể thao này thứ có thể giữ sự tập trung của mình. Theo chia sẻ của mẹ, những buổi tập còn khơi dậy mong muốn được vận động — điều mà gia đình trước đó gặp khó khăn trong việc tìm kiếm ở những hoạt động khác.
Và rồi Lara muốn một thứ rất quen thuộc với bất kỳ người chơi thể thao nào:
Một cây vợt của riêng mình.
Cô bé tham gia một chương trình rút thăm nhằm gây quỹ để mua cây vợt.
Nhìn qua, đây có thể chỉ là câu chuyện một thiếu nữ thích một môn thể thao và muốn sở hữu dụng cụ riêng.
Nhưng đặt trong toàn bộ hành trình, cây vợt ấy mang một ý nghĩa khác.
Lara có một mong muốn của riêng mình. Cô bé có một mục tiêu. Để đạt được nó, cô phải tham gia, giao tiếp với những người khác và kiên nhẫn chờ đợi. Cuối cùng, thứ cô nhận được là một vật thuộc về chính mình.
Cây vợt vì thế trở thành biểu tượng của lựa chọn, quyền sở hữu, sự chủ động và cảm giác thuộc về.
Đó cũng có thể là cách dễ hiểu nhất để nhìn vào dự án tại Rondonópolis.
Pickleball không nhất thiết phải là đích đến.
Đôi khi, môn thể thao chỉ là con đường dẫn trẻ đến một điều lớn hơn.
Từ phòng trị liệu bước ra cộng đồng
Một bước chuyển quan trọng khác xảy ra khi trẻ em và thanh thiếu niên bắt đầu rời khỏi môi trường trị liệu có kiểm soát để bước vào sân thể thao và sân pickleball thực tế.
Sự thay đổi môi trường đồng nghĩa với hàng loạt yếu tố mới.
Có những người xa lạ. Có nhiều âm thanh hơn. Có nhiều chuyển động hơn. Không gian mới, kích thích mới và những kỳ vọng mới về việc đứng ở đâu, khi nào di chuyển và cách cư xử trong một nhóm.
Trẻ phải tự định hướng trong môi trường ấy, chờ khi người khác tham gia, giao tiếp khi cần thiết và dần hiểu vị trí của mình giữa những gì đang diễn ra xung quanh.
Khi đó, sân pickleball không còn đơn thuần là nơi xác định kích thước cho một trận đấu.
Nó trở thành một phần của thế giới bên ngoài — nơi những kỹ năng được hình thành trong môi trường có cấu trúc phải được vận dụng trong một không gian ít có thể dự đoán hơn.
Từ đây, tác động có thể tiếp tục mở rộng.
Một lần trao bóng có thể dẫn tới việc chơi cùng anh chị em. Học cách tham gia một hoạt động có thể dẫn đến việc cùng bố mẹ bước lên sân. Học cách chờ đợi, giao tiếp và tham gia nhóm có thể trở thành những kỹ năng vượt ra ngoài pickleball.
Quá trình ấy có thể được cô đọng trong một hướng đi:
Từ phòng trị liệu đến sân đấu, từ sân đấu đến gia đình, và từ gia đình đến cộng đồng.
Một cách khác để định nghĩa “phát triển” trong pickleball
Câu chuyện tại Rondonópolis không phải bằng chứng cho thấy pickleball là một phương pháp điều trị, cũng không chứng minh rằng chỉ cần chơi pickleball thì một đứa trẻ chắc chắn đạt được một kết quả phát triển cụ thể.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở chỗ các chuyên gia đang chủ động sử dụng cấu trúc của pickleball như một công cụ hỗ trợ phát triển và hòa nhập, đồng thời điều chỉnh hoạt động xung quanh từng cá nhân thay vì yêu cầu cá nhân phải lập tức thích nghi với môn thể thao.
Mô hình này cũng đã vượt ra ngoài một chương trình riêng lẻ.
Pickleball được đưa vào các hoạt động của APAE Rondonópolis, tổ chức hỗ trợ người khuyết tật trí tuệ và đa khuyết tật. Môn thể thao này cũng xuất hiện trong Festival Paralímpico Loterias Caixa tại Rondonópolis; Ủy ban Paralympic Brazil ghi nhận pickleball là một trong sáu hoạt động dành cho người tham gia tại sự kiện tháng 9/2025.
Đây là một góc nhìn đáng chú ý về sự hòa nhập trong thể thao.
Khả năng tiếp cận không chỉ đơn giản là câu hỏi “một người có thể tham gia hay không?”
Câu hỏi rộng hơn là:
“Môi trường thể thao có tạo ra một nơi mà họ muốn tham gia, tương tác và quay trở lại hay không?”
Vì thế, thước đo thành công không thể giống nhau với tất cả mọi người.
Có thể không có một giải đấu ở cuối hành trình. Không cần bảng xếp hạng. Cũng chẳng nhất thiết phải thành thạo cú drop thứ ba.
Với một đứa trẻ, thành công có thể là ở lại trọn buổi tập.
Với một đứa trẻ khác, đó có thể là lần đầu chủ động giao tiếp.
Và với một em khác nữa, thành công đơn giản là quay trở lại vào tuần sau vì cuối cùng đã tìm thấy một hoạt động thể chất mà mình thực sự muốn tham gia.
Pickleball đang phát triển trên toàn thế giới bằng những con số: số sân, số câu lạc bộ, số giải đấu, số người chơi và quy mô thị trường.
Nhưng câu chuyện tại Brazil nhắc chúng ta rằng còn một cách khác để đo sự phát triển của môn thể thao này.
Không phải bằng việc có bao nhiêu người giành chiến thắng.
Mà bằng việc có bao nhiêu người tìm thấy một nơi mình muốn thuộc về.
Và trong trường hợp đó, có lẽ nguyên tắc quan trọng nhất không phải là bắt một người thích nghi với pickleball.
Mà là đặt con người lên trước môn thể thao.